Uitgegeven: 22 december 2011
Kerstgeschenk
Sinterklaas versus Kerstman
Al jaren ben ik rond Sinterklaas actief. Ik beschouw het als een heerlijk volksfeest waarbij ieder op rijm met een milde ondertoon elkaar de waarheid kan vertellen. Met surprises verrassen we elkaar, geven complimentjes, zetten over en weer elkaar in het zonnetje. Zeker, de roe - zij het in overdrachtelijke zin - wordt niet gespaard. Onhandigheden en zelfs diep verdriet, het komt op het heerlijk avondje allemaal weer naar voren. Zo aan het einde van het jaar is het een mooi wat evaluatief feest. Er bestaan vergelijkbare feesten in andere culturen. Ik weet van een stam waarbij jaarlijks de vader een afgodsmasker opzet en dat vervolgens de familieleden hun klachten over vader als leider van de groep mogen en kunnen doen. Vader - achter het masker - zal wel niet zo dom zijn, om die klachten niet serieus te nemen.
Kerst vier ik altijd zonder Kerstmannetje. Ik beschouw de man als een mislukte Sinterklaas en het feit dat hij met Kerst komt opdagen heb ik altijd als een armoeiige oplossing gezien voor mensen die met de werkelijke Kerstboodschap niets (meer) aankunnen.
Luther
Onlangs begreep ik dat ik daarbij wel iets te kort door de bocht ben gegaan. Hoe begrijpelijk ik zelf mijn weerstand tegen cadeaus rond Kerst ook vind, het blijkt diepe wortels te hebben.
De eerste die zijn kinderen geschenken met Kerst gaf, was niemand minder dan Maarten Luther. U kent hem als de bekende Reformator. Hij heeft in 1535 bewust zijn kinderen cadeaus gegeven met Kerst. Hij deed dat om zich juist te verzetten tegen de geschenkencultus rondom Sint Nicolaas!
Luther was de mening toegedaan dat kinderen zich beter op het Kerstfeest konden verheugen, dan op die Nicolaasdag. Het grootste geschenk is immers het Christuskind, Jezus, de Zoon van God! Dat is belangrijker dan Nicolaas, waarbij overigens ook allerlei heidense gewoonten mee zijn verbonden. In Luthers dagen waren het vooral de Rooms-katholieken die aan de viering van Sint Nicolaas vasthielden. Opmerkelijk dat in het gereformeerde, door Calvijn beïnvloede Nederland juist de sinterklaasviering zo diep geworteld is gebleven, dat zij onlosmakelijk met onze traditie is verbonden.
verbazing
Geschenken rondom Kerst, niet uit gebrek aan aandacht voor de Christelijke boodschap die heel het volk ten deel valt, wanneer Jezus Christus geboorte wordt herdacht, maar juist om die boodschap te onderstrepen! Ik stel de ouder voor die hartelijk zegt: "Kijk, jongens en meisjes, de Here God heeft de wereld zo liefgehad, dat Hij zijn eniggeboren Zoon heeft gegeven, opdat een ieder die in hem gelooft, niet verloren gaat maar eeuwig leven mag ontvangen." Dat hoop ik te begrijpen en geloof ik ook te begrijpen, maar dan komt daar achteraan: "En daarom, lieve kinderen, krijgen jullie ook van mij een geschenk!" Dat is nieuw voor mij.
Zeker in onze commerciële wereld is er van dat eerste zinnetje niets meer over, maar het werpt toch nieuw licht op het Kerstfeest en de Kerstcadeaus.
appels en kerstballen
Het is overigens diezelfde Luther die verantwoordelijk mag worden gehouden voor de kerstballen en kerstverlichting. De groene kerstbomen waren er al veel langer. In Duitsland in een Rooms-katholieke kerk zag ik ze ook, kerstbomen, zonder kaarsjes. In gedachten vergeleek ik het met de Duitse slagroom, waar de suiker in ontbreekt voor mijn Hollandse beleving. Een kerstboom zomaar zonder lampjes en versiering (hoe protserig ook); dat is geen kerstboom.
Luther hing voor zijn kinderen appels in de kerstboom. Dat waren de eerste kerstballen. Zij herinnerden enerzijds aan de zondeval van de mens. Vanwege die zondeval is het noodzakelijk geweest dat Christus werd geboren. Om ons te redden is Hij gekomen van al zo hoge, van al zo veer. Anderzijds is de appel als de wereldbol en daarmee symbool voor de wereldmacht. Christus zegt: "Mij is gegeven alle macht, in hemel en op aarde" . Daar verwijst de appel naar. Daar verwijst de kerstbal naar.
licht
Luhter liet ook kaarsjes in de boom branden. Juist op die manier wilde hij zijn kinderen zichtbaar maken dat Jezus Christus het Licht der wereld is, dat is geboren. Alle heidense elementen heeft Luther geprobeerd Christelijk om te buigen. Hij is daar goed in geslaagd in die zin, dat alle elementen rondom de Kerstboom - pakjes, kaarsen en kerstballen - voor velen niet meer weg te denken zijn. Anderzijds is het mislukt in die zin dat de geschenken, de kerstversiering en de lichtjes eerder als aandoenlijk en lief worden ontvangen en beleefd dan dat zij gezien worden als verwijzingen naar Christus.
Geloof en opvoeding
Ik merk dat nu ik deze achtergrond en betekenis ken ik milder ben ten aanzien van de kerstgeschenken. Nu ik weet dat Luther deze intentie had, vind ik het een goede gelegenheid om inderdaad het grote geschenk van de Here God in Christus aan ons - en dus ook aan mij - gegeven in kleine symbolen ook aan anderen te mogen geven. Mijn kinderen zal ik daarbij de verwijzing naar Christus proberen duidelijk te maken. Hopelijk draagt het bij in de geloofsopvoeding. Dat zij mogen ontdekken dat de gave van het geloof een bron van vreugde mag zijn. De liefde van Christus die als de Morgenster over ons mag stralen om ons de ogen te openen voor Gods altijd weer nieuwe Licht.
en het Kerstmannetje dan?
Die blijft wat mij betreft maar lekker buiten.
Goede Kerstdagen en een gezegend nieuw jaar onzes Heren 2012 toegewenst.
G.J.Krol